Delta Lloyd maakt gebruik van cookies

Om toegang te krijgen tot deze omgeving dient u akkoord te gaan met het plaatsen van cookies.

In ons privacy statement leest u waarom wij cookies gebruiken. Cookies helpen Delta Lloyd om de website te verbeteren en het gebruiksgemak te verhogen.

Als u op akkoord klikt, geeft u toestemming voor het plaatsen van cookies. Hierna kunt u gebruik maken van alle onderdelen van deze website.

 
 
 
 

Een realistische blik op de toekomst van autorijden

Wanneer kunnen we het stuur loslaten?

De zelfrijdende auto komt er in topsnelheid aan. Onlangs hebben 28 Europese verkeersministers de ‘Declaration of Amsterdam’ getekend, waarin zij verklaren geautomatiseerde voertuigen in 2019 toe te staan op de openbare weg. Maar is deze planning reëel? Hoe gaat dat als computers straks volledig het ‘stuur’ overnemen? En wanneer levert het ons dan die beloofde extra tijd op? ICT-jurist: “Robots uitrusten met een sluitend moreel kompas blijkt onmogelijk.”

Autonoom rijden, zoals rijden met zelfrijdende voertuigen wordt genoemd, is momenteel een hot topic. En terecht, de voordelen zijn legio: minder files, minder ongevallen, een schoner milieu en natuurlijk: extra tijd voor leuke of nuttige dingen tijdens bijvoorbeeld het woon-werk verkeer. 

Voortrekkersrol
Nederland zet groots in op autonoom rijden. Minister Schultz heeft het Nederlands voorzitterschap van de EU aangegrepen om autonoom rijden op de Europese politieke agenda te krijgen. Nederland pakt hierin een voortrekkersrol omdat we als dichtbevolkt land een relatief groot mobiliteitsprobleem hebben, meldt Maurice Kwakkernaat, programmamanager Automated Driving van TNO. Organisaties als Rijkswaterstaat, RDW en TNO hebben de minister in haar missie ondersteund. 

Te simplistisch
Europese samenwerking is nodig omdat autonoom rijden toch wat meer voeten in de aarde heeft dan we nu voorgeschoteld krijgen. Kwakkernaat: “Vaak wordt er te simplistisch gedacht: van nu besturen we nog zelf auto’s en straks doet de computer dat voor ons. Maar dat is niet de werkelijkheid. Voordat we die sprong naar volledig autonoom rijden kunnen maken, moeten we nog veel fases van ontwikkeling, wetswijzigingen en ethische discussies door. Ik verwacht dat het nog tientallen jaren duurt voordat je tegen je zelfrijdende auto zegt: ‘Breng me naar Leiden.’ En dan is het nog de vraag of je als bestuurder volledig de controle uit handen kunt en mag geven.”

Rij-assistentie tools
Nagenoeg alle autofabrikanten stoppen momenteel slimme functies in hun auto’s om de bestuurder te ondersteunen bij het rijden. Denk aan de auto binnen de lijntjes houden, de snelheid automatisch aanpassen aan die van je voorganger met een Adaptive Cruise Control of hulp bij het inparkeren. Allemaal rij-assistentie functies waarbij de betrokkenheid van de bestuurder nog wel vereist is. Het doel van deze functies is het verhogen van het rij-comfort en extra veiligheid voor de bestuurder en andere weggebruikers.

Goedkeuring Tesla

Voor functies waarbij de bestuurder zijn handen van het stuur mag halen, is goedkeuring vereist door de RDW. Een grote mijlpaal was de goedkeuring van de Autopilot-update van Tesla in oktober 2015. Een software-update waardoor sturen in de file niet meer nodig is tot een snelheid van 12 km/u. Een krant lezen is dan dus echt mogelijk en zelfs wettelijk toegestaan. Ook andere autofabrikanten zoals Mercedes-Benz, Toyota, BMW, Nissan en Volvo zijn qua techniek al heel ver. Vanaf 2017 zullen meer modellen met handsfree technologie op de markt komen.

'Een mens kan vooruitzien, een Tesla niet'

Juist meer files
Rij-assistentie tools hebben vooral een hoog gadget-gehalte. Ze lossen de belofte van veiliger en efficiënter verkeer maar voor een deel in. Kwakkernaat, die zich dagelijks bezighoudt met doorontwikkeling en testen van geautomatiseerde voertuigen: “Hoe meer auto’s er met Adaptive Cruise Control rondrijden, hoe slechter de doorstroom. Een mens kan vooruitzien en inschatten dat straks waarschijnlijk geremd gaat worden. Een sensor of camera die alleen het voertuig voor hem ziet, kan dat niet en reageert pas als het daadwerkelijk gebeurt. Hierdoor remt zo’n geavanceerde Tesla of Mercedes-Benz veel abrupter. Als je er daarvan dus veel op de weg hebt, ontstaan er meer schrikreacties bij andere weggebruikers en verlopen de verkeersstromen minder soepel. Het gevolg: juist meer files en ongelukken.”

Connectivity is noodzaak
Zelfrijdende auto’s werken eigenlijk alleen optimaal als ze met elkaar, en het liefst ook met de infrastructuur – van wegdek, verkeerslichten tot aan weerdiensten, in verbinding staan. En dat heeft een Tesla met Autopilot-functie niet. Connectivity is het sleutelwoord voor grootschalige toepassing van geautomatiseerde voertuigen. De Europese verkeersministers zetten met de ondertekening van de ‘Declaration of Amsterdam’ daarom ook in op het zogenoemde connected en coöperatief rijden.

LongRead_extra-foto_HandenvanStuur_550x323

Platooning in 2019
Connected en coöperatief rijden is al beproefd op de openbare weg met platooning testen: auto’s of vrachtwagens die als gekoppelde ‘treintjes’ over de weg rijden. Kwakkernaat: “Partijen als Jumbo, Albert Heijn en Unilever hebben aangegeven het liefst morgen al te starten. Platooning is een aantrekkelijke business case voor vervoerders: 5% tot 10% lagere brandstofkosten, veel minder CO2-uitstoot, veiliger vervoer en op de lange termijn wellicht zelfs minder chauffeurs.” TNO en DAF hebben al met succes testen gedaan waarbij de tweede truck volledig zelfrijdend achter de voorste met chauffeur rijdt. “Ik denk dat dit zeker in 2019 werkelijkheid is.” 

A58 als High Tech snelweg
De infrastructuur van de A58 tussen Eindhoven en Tilburg is al voorzien van high tech connected services waarvan semi-zelfstandige auto’s gebruik kunnen maken. “Dan verschijnen er bijvoorbeeld geen matrixborden meer met een adviessnelheid als het druk is of als het wegdek opvriest, maar laat het systeem de (semi-)zelfrijdende auto automatisch 70 km/u rijden.” We hebben met de A58 pas één intelligente snelweg in Nederland. De rest van onze infrastructuur moet dus nog slim gemaakt worden. Want een automatisch verkeerssysteem met zelfrijdende auto’s introduceren vereist een volledig connected wegennet, inclusief passende wet- en regelgeving.

'90% van de ongelukken komt door menselijke fouten'

Oproep aan politiek
De wetgeving is nog niet in lijn met de technische ontwikkelingen. Daarom deed Delta Lloyd begin 2015 ook een publieke oproep aan de politiek om de huidige wetgeving over aansprakelijkheid in Europees verband te herzien. De bestuurder van een semi-zelfrijdend voertuig wordt immers steeds meer passagier, waardoor ook de aansprakelijkheid verschuift. Toch juicht Delta Lloyd de inzet van de technologie toe. Omdat de verkeersveiligheid door connected rijden groter wordt en het aantal schades afneemt – nu wordt 90% van alle verkeersongelukken namelijk veroorzaakt door menselijke fouten. Maar een ongeluk is ook straks nooit helemaal uit te sluiten. 

Aansprakelijkheid
Als de mens niet langer baas is in de auto, ontstaat er een nieuwe juridische situatie, meldt ook Kees de Vey Mestdagh, hoofd van Centrum voor Recht & ICT van de Rijksuniversiteit Groningen. “In het geval dat de computer de auto bestuurt, is het nu niet helder wie aansprakelijk is als er schade ontstaat. Zijn dat de autofabrikanten en leveranciers van de software? Of zijn dat de beheerders van de systemen waarmee de zelfrijdende auto interacteert? Denk aan: servers, satellieten, datacenters of netwerkverbindingen. Ook overheden die de robotauto’s reguleren en het slimme wegennet beheren kunnen verantwoordelijk gesteld worden voor technisch falen. Zelfs de eigenaar van die zelfrijdende auto kan nu nog worden aangeklaagd.” 

Kamervragen
Een sluitend wettelijk kader ontbreekt nog. “Overheden hebben ook onvoldoende aandacht voor de juridische en maatschappelijke consequenties van rijdende robots”, vindt De Vey Mestdagh. “Dat is zorgelijk. Er hoeft maar één Tesla op Autopilot-stand met 12 km/u een spelend kind aan te rijden en de poppen zijn aan het dansen. Ik hoor die kamervraag aan de minister al: Op welke wettelijke gronden heeft de RDW die software-update dan überhaupt goedgekeurd?” 

Moreel kompas
Toch zal de technologie sowieso breed worden uitgerold, verwacht De Vey Mestdagh. “Het is een feit dat de verkeersveiligheid aanzienlijk verhoogd wordt. Maar dan moet de discussie nu ook gaan over welke nieuwe risico’s en schadegevallen we dan wel of niet voor lief nemen. Dat stelt ons voor ethische dilemma’s. Want robots uitrusten met een sluitend moreel kompas blijkt in de weerbarstige praktijk niet mogelijk.”

afb - cti - 550x323 zelfrijdende auto

‘En masse remmen voor een rondzwevende krant’

Google-car best primitief  
“Robots kunnen geprogrammeerd worden om op een bepaalde wijze te handelen in veel verschillende situaties en hebben vaak ook lerend vermogen. Toch kunnen we nooit 100% van alle situaties afdekken”, aldus De Vey Mestdagh. “De Google-car wordt bijvoorbeeld getraind in object recognition, maar is best primitief gebaseerd op Google-afbeeldingen. Deze zelfrijdende auto’s zullen en masse remmen wanneer zij op de weg een object waarnemen. Denkbaar is dan dat een rondzwevende krant voor een verkeersinfarct zorgt; alle auto’s komen dan tegelijkertijd tot stilstand door een ongevaarlijk stuk papier.” Dit is een nog onschuldig voorbeeld van een ‘verkeerde’ beslissing. Het wordt ingewikkelder bij kwesties van leven en dood. 

Fouten zijn menselijk
Gedrag van mensen beoordelen we anders dan dat van computers. “Hoe groot de schade bij een ongeval ook is, een bestuurder van vlees en bloed kan met een excuus komen. ‘Ik zag die fietser niet aankomen. Het wegdek was glad. Ik werd verblind door de laagstaande zon.’ Ongelukken door onoplettendheid of de auto niet meer onder controle hebben, worden geaccepteerd in onze samenleving. Een fout maken is menselijk. Maar als een computer de macht over het stuur verliest en een jonge vrouw voor ‘t leven invalide maakt, zien we dat falen toch net even anders.” TNO en andere kennisinstituten testen reeds veelvuldig hoe zelfrijdende robots functioneren en omgaan met een groot aantal verkeerssituaties uit de praktijk. Om de functionele veiligheid te garanderen wordt bij de ontwikkeling van zelfrijdende robots gebruikgemaakt van Automotive Safety Integrity Levels (ASIL). Dat is een classificatie methode waarmee de ontwikkelaars van programmeerbare elektronische systemen beoordelen welke niveaus van veiligheid en betrouwbaarheid nog wel en niet toelaatbaar zijn. 

Ethische vraagstukken
Voor grotere ethische vraagstukken is meer nodig dan ASIL classificatie, beaamt Kwakkernaat van TNO. “Als je samen met andere weggebruikers autonoom wilt rijden dan komen er allerlei onvoorziene zaken op je af. Denk alleen aan de interactie met fietsers. In een stad als Amsterdam rijdt bijna iedere fietser door rood. Hoe gaat een intelligent geprogrammeerde auto daarmee om? Als hij die fietser omver rijdt, is dat dan gewoon pech hebben voor die fietser omdat hij in overtreding was, of…? Dat zijn vraagstukken waarover we het eerst met z’n allen eens moeten worden.”

afb - cti - 550x323 aan de slag bij schade

‘Een voetganger scheppen of tegen een kantoorpand knallen?’

Kiezen tussen twee kaden
Welke risico’s zijn nog toelaatbaar en wie is dan verantwoordelijk voor de schade? Dat is het debat dat de politiek de komende jaren moet voeren, betogen ook De Vey Mestdagh en Jeroen Lubbers in het juridisch maandblad Ars Aequi. “Stel de zelfrijdende auto moet in een noodsituatie kiezen tussen twee kwaden: naar rechts uitwijken en een voetganger scheppen, of naar links uitwijken en op een leegstaand kantoorpand knallen? De auto zal waarschijnlijk de materiële schade verkiezen boven een aanrijding met een voetganger, omdat de auto door mensen met menselijke normen en waarden is geprogrammeerd. Deze keuze levert echter aanzienlijke schade op aan het pand, terwijl de auto op geen enkel moment een gebrek vertoonde. Integendeel. De auto handelde ethisch gezien precies op de juiste wijze. Maar bij wie moet de eigenaar van het pand de kosten van zijn schade verhalen?” 

Collectieve verzekering
De Vey Mestdagh en Lubbers zien een oplossing: de invoering van een collectieve risicoverzekering voor alle schadegevallen waarbij geen aansprakelijkheid vastgesteld kan worden. “Hiervoor moet de overheid wel eerst een politieke kosten-baten analyse maken. Welke veiligheidswinst weegt nog op tegen de daarmee samenhangende kosten voor hogere technische eisen en het afdekken van risico’s?”


Samen reizen in ‘treintjes’
Voordat we in onze eigen zelfrijdende auto rijden, hebben we dus nog heel wat stappen te gaan. Maar zelfrijdende ‘treintjes’ van vrachtwagens en wellicht ook auto’s met forensen gaan we waarschijnlijk al binnen 3 tot 5 jaar op de weg zien. Precies zoals minister Schultz voor ogen heeft. En daarmee zouden veel Nederlanders toch zomaar veel tijd winnen. Tijdens je woon-werk rit alvast je mails wegwerken, films kijken of de krant lezen, daar tekenen we natuurlijk maar al te graag voor. 

---------------------------------------------------------------------------------------

Delta Lloyd en duurzaamheid
Delta Lloyd wil waarde creëren voor klanten, aandeelhouders, medewerkers en de maatschappij voor de korte én langere termijn. Dit gaat naast financiële waarde ook over maatschappelijke waarde. Zo leveren we sinds de jaren ’80 een bijdrage aan de duurzame energietransitie door het verzekeren van windmolenparken. Helpen we met de Delta Lloyd Foundation kwetsbare groepen op weg naar meer financiële zelfredzaamheid. En ondersteunen we duurzame technologie als partner in platooning testen en als sponsor van de Stichting E-rally ter promotie van elektrisch vervoer.

Foto: TNO

E-Rally geslaagd!

De opbrengst van de rally, maar liefst € 34.700,-, komt ten goede aan JustDiggit.

 

Neem contact met ons op

FacebookTwitterMailTelefoon
Advies nodig?
Vind een adviseur bij u in de buurt

Delta Lloyd maakt gebruik van cookies

Op onze websites maken wij gebruik van cookies en vergelijkbare technieken om onze websites te verbeteren en gebruikersvriendelijker te maken, social media aan te bieden en relevante advertenties te kunnen tonen.

Meer informatie.

Gaat u akkoord met het plaatsen van cookies?